ประมวลกฎหมายการเดินเรือฉบับแก้ไขของจีนโอนความรับผิดชอบต่อสินค้าที่ไม่มีผู้มารับให้แก่ผู้ส่งสินค้า

มีผลตั้งแต่วันที่ 1 พฤษภาคม 2026 ประมวลกฎหมายการเดินเรือฉบับแก้ไขใหม่ของสาธารณรัฐประชาชนจีนจะมีผลบังคับใช้ โดยมาตรา 93 กำหนดให้ผู้ส่งสินค้าเป็นผู้รับผิดหลักกรณีสินค้าถูกทิ้งไว้โดยไม่มีผู้รับ ณ ท่าเรือปลายทาง แทนผู้รับสินค้า การเปลี่ยนแปลงนี้ส่งผลโดยตรงต่อการขนส่งทางทะเลระหว่างประเทศที่เกี่ยวข้องกับการละทิ้งสินค้า ค่าระวางตู้คอนเทนเนอร์เกินกำหนด ข้อพิพาทเกี่ยวกับใบตราส่ง และการเรียกคืนค่าใช้จ่าย จึงมีความเกี่ยวข้องอย่างยิ่งกับผู้นำเข้า ผู้จัดจำหน่าย และหน่วยงานจัดซื้อจากต่างประเทศที่ดำเนินธุรกิจในจีน

ภาพรวมของเหตุการณ์

ประมวลกฎหมายการเดินเรือฉบับแก้ไขของสาธารณรัฐประชาชนจีนจะมีผลบังคับใช้อย่างเป็นทางการในวันที่ 1 พฤษภาคม 2026 ตามมาตรา 93 ความรับผิดชอบกรณีสินค้าถูกทิ้งไว้โดยไม่มีผู้รับ ณ ท่าเรือปลายทางจะตกอยู่กับผู้ส่งสินค้าเป็นลำดับแรก แทนหลักการเดิมที่กำหนดให้ผู้รับสินค้าเป็นผู้รับผิดก่อน การแก้ไขนี้ได้รับการยืนยันอย่างเป็นทางการต่อสาธารณะ และสะท้อนถึงการเปลี่ยนแปลงตามกฎหมายในการจัดสรรความรับผิดโดยปริยายภายใต้กฎหมายการเดินเรือของจีน

อุตสาหกรรมที่ได้รับผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงนี้

ผู้ประกอบการค้าขายโดยตรง

กิจการเหล่านี้ ซึ่งมักทำหน้าที่เป็นทั้งผู้ซื้อและผู้รับสินค้าในข้อตกลง FOB หรือ CIF อาจเคยเข้าใจว่าความรับผิดของผู้รับสินค้าจะเป็นตัวกำหนดผลในกรณีสินค้าถูกทิ้งไว้โดยไม่มีผู้รับ ภายใต้กฎใหม่ หากซัพพลายเออร์ในต่างประเทศของตน (ซึ่งทำหน้าที่เป็นผู้ส่งสินค้า) ไม่ดำเนินการให้มีการรับสินค้าโดยทันเวลาหรือส่งมอบเอกสาร ผู้ส่งสินค้าจะเป็นผู้รับความเสี่ยงทางกฎหมายและการเงินในเบื้องต้น แม้ว่ากิจการค้านั้นจะเป็นผู้รับสินค้าปลายทางในทางปฏิบัติก็ตาม ผลกระทบนี้แสดงออกในรูปของความเสี่ยงที่เพิ่มขึ้นจากค่าระวางตู้คอนเทนเนอร์เกินกำหนด ค่าจัดเก็บ และความรับผิดในการกำจัดสินค้าที่ถูกผลักภาระไปยังคู่สัญญาต้นทาง

หน่วยงานจัดซื้อวัตถุดิบ

ทีมจัดซื้อที่จัดหาสินค้าโภคภัณฑ์หรือวัตถุดิบปริมาณมากทางทะเลมักใช้เงื่อนไขการค้าระหว่างประเทศ เช่น FCA หรือ EXW ซึ่งผู้ขายยังคงเป็นผู้ส่งสินค้าตามสัญญา เมื่อความรับผิดผูกอยู่กับผู้ส่งสินค้าแล้ว สัญญาจัดซื้อจึงต้องระบุให้ชัดเจนเกี่ยวกับการประสานงานหลังสินค้าถึงท่าเรือ กำหนดเวลาการโอนเอกสาร และกลไกรองรับกรณีไม่สามารถปล่อยสินค้าได้ โดยเฉพาะเมื่อซัพพลายเออร์ไม่มีศักยภาพในการจัดหาตัวแทนในพื้นที่ ณ ท่าเรือปลายทาง

ผู้รับจ้างผลิตและผู้ผลิตที่มุ่งเน้นการส่งออก

ผู้ผลิตที่ดำเนินการตามคำสั่งซื้อเพื่อการส่งออกมักเป็นผู้ส่งสินค้าตามใบตราส่ง แม้จะขายสินค้าโดยใช้เงื่อนไข DDP หรือ DAP ก็ตาม มาตรา 93 ฉบับแก้ไขหมายความว่าขณะนี้ผู้ผลิตต้องรับผิดชอบเป็นลำดับแรกกรณีสินค้าถูกทิ้งไว้โดยไม่มีผู้รับ โดยไม่คำนึงถึงเงื่อนไขการส่งมอบในขั้นถัดไป ส่งผลให้ความเสี่ยงในการดำเนินงานเพิ่มขึ้นจากความล่าช้าในการผ่านพิธีการศุลกากร การล้มละลายของผู้รับสินค้า หรือความไม่ตรงกันของเอกสาร ซึ่งอยู่นอกเหนือการควบคุมโดยตรงของผู้ผลิต

ผู้จัดจำหน่ายและพันธมิตรช่องทางการขาย

ผู้จัดจำหน่ายสินค้านำเข้าและตัวแทนขายในภูมิภาคมักรับสินค้าภายใต้ใบตราส่งแบบระบุชื่อผู้รับ หรือการปล่อยสินค้าด้วย Telex Release แต่แทบไม่ปรากฏชื่อเป็นผู้ส่งสินค้า อย่างไรก็ตาม หากเป็นผู้สั่งซื้อซึ่งทำให้เกิดการเริ่มจัดส่งสินค้า หรือมีการแสดงตราสินค้าของตนในเอกสารการขนส่ง ก็อาจถูกพิจารณาว่าเป็นผู้ส่งสินค้าโดยพฤตินัยตามการตีความของศาลได้ ดังนั้น การเปลี่ยนแปลงนี้จึงเพิ่มการตรวจสอบขั้นตอนภายในตั้งแต่การสั่งซื้อจนถึงการจัดส่ง และแนวปฏิบัติในการกำกับดูแลเอกสาร

ผู้ให้บริการด้านซัพพลายเชน

ผู้รับจัดการขนส่งสินค้า NVOCC และผู้ให้บริการโลจิสติกส์แบบครบวงจรที่ดูแลเอกสารและการประสานงานกับท่าเรือตั้งแต่ต้นจนจบ ขณะนี้ต้องปฏิบัติตามหน้าที่ตรวจสอบสถานะอย่างรอบคอบมากขึ้น แม้โดยตัวบทมาตรา 93 จะไม่ได้ทำให้ผู้ให้บริการเหล่านี้ต้องรับผิดโดยอัตโนมัติ แต่บทบาทของพวกเขาในการระบุตัวผู้ส่งสินค้า การออกใบตราส่ง และการแจ้งผู้รับสินค้ามีความสำคัญมากขึ้น ข้อผิดพลาดในการระบุคู่สัญญาหรือการไม่ตรวจสอบอำนาจของผู้ส่งสินค้าอาจทำให้ข้อพิพาทเรื่องการจัดสรรความรับผิดซับซ้อนยิ่งขึ้น

สิ่งที่กิจการหรือผู้ประกอบวิชาชีพที่เกี่ยวข้องควรให้ความสำคัญและแนวทางรับมือ

ทบทวนและแก้ไขคำสั่งการจัดส่งสินค้าและข้อสัญญามาตรฐาน

คู่สัญญาควรตรวจสอบสัญญาหลัก ใบสั่งซื้อ และสัญญาบริการโลจิสติกส์โดยทันที เพื่อปรับถ้อยคำเกี่ยวกับความรับผิดให้สอดคล้องกับลำดับความรับผิดตามกฎหมายใหม่ หากทำได้ ควรเพิ่มข้อยกเว้นหรือข้อกำหนดการชดใช้ค่าเสียหายที่ระบุความรับผิดชอบหลังสินค้าถึงท่าเรือแก่ฝ่ายที่เหมาะสมอย่างชัดเจน โดยเฉพาะเมื่อผู้รับสินค้ายังคงควบคุมการปล่อยสินค้าได้ในทางปฏิบัติ

เพิ่มความเข้มงวดในการตรวจสอบความพร้อมของผู้รับสินค้าก่อนจัดส่ง

ผู้ส่งสินค้าและตัวแทนควรดำเนินการตรวจสอบก่อนเรือเดินทางมาถึงเป็นข้อบังคับ ซึ่งรวมถึงการยืนยันใบอนุญาตนำเข้า การว่าจ้างตัวแทนออกของ และความพร้อมของคลังสินค้า ก่อนเรือออกเดินทาง แนวทางนี้ช่วยสนับสนุนการชี้แจงเหตุผลในข้อพิพาท และอาจช่วยลดความรับผิดภายใต้การตีความเรื่อง “การใช้ความระมัดระวังตามสมควร” ของศาลจีน

ปรับปรุงขั้นตอนปฏิบัติเกี่ยวกับเลตเตอร์ออฟเครดิตและการปฏิบัติตามข้อกำหนดด้านเอกสาร

ธนาคารผู้ออกเลตเตอร์ออฟเครดิตและผู้รับประโยชน์ควรทบทวนเงื่อนไข LC ที่กำหนดให้ผู้รับสินค้าต้องยอมรับสินค้าหรือแสดงหลักฐานการรับสินค้า เนื่องจากขณะนี้ความรับผิดโดยปริยายตกอยู่กับผู้ส่งสินค้า ข้อกำหนดด้านเอกสารที่ผูกอยู่กับการดำเนินการของผู้รับสินค้าเพียงฝ่ายเดียวอาจไม่สะท้อนการจัดสรรความเสี่ยงที่บังคับใช้ได้อีกต่อไป และอาจทำให้เกิดความขัดแย้งในการเจรจาหรือความล่าช้าในการชำระเงิน

ระบุตัวผู้ส่งสินค้าให้ชัดเจนในเอกสารการขนส่งทุกฉบับ

องค์กรควรตรวจสอบให้แน่ใจว่าการระบุผู้ส่งสินค้าสอดคล้องกันในใบตราส่ง ใบกำกับสินค้า รายการบรรจุหีบห่อ และใบขนสินค้าศุลกากร ความคลุมเครือ เช่น การระบุบริษัทแม่เป็นผู้ส่งสินค้า ทั้งที่บริษัทลูกเป็นผู้บริหารจัดการการดำเนินงาน อาจนำไปสู่การโต้แย้งเรื่องการระบุผู้รับผิดในระหว่างกระบวนการบังคับใช้กฎหมาย

มุมมองจากกองบรรณาธิการ / ข้อสังเกตเกี่ยวกับอุตสาหกรรม

เห็นได้ว่าการแก้ไขนี้เป็นสัญญาณของการปรับโครงสร้างการจัดสรรความเสี่ยงในกรอบกฎหมายการเดินเรือของจีน ไม่ใช่เพียงการปรับปรุงขั้นตอนเท่านั้น จากการวิเคราะห์พบว่าการเปลี่ยนแปลงนี้ให้ความสำคัญกับความแน่นอนตามสัญญาและความรับผิดชอบในซัพพลายเชน มากกว่าการยึดสมมติฐานเดิมที่ให้ความสำคัญกับผู้รับสินค้าเป็นศูนย์กลาง ควรทำความเข้าใจเรื่องนี้ว่าไม่ใช่การปรับแก้กฎระเบียบเฉพาะเรื่อง แต่เป็นส่วนหนึ่งของความพยายามในวงกว้างเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการบังคับใช้กฎหมายในข้อพิพาททางการค้าข้ามพรมแดน และลดความแออัดของท่าเรือที่เกิดจากตู้สินค้าถูกทิ้งไว้ จากมุมมองของอุตสาหกรรม บทบัญญัตินี้ทำหน้าที่หลักในฐานะกฎโดยปริยาย โดยคู่สัญญายังคงมีอิสระที่จะจัดสรรความรับผิดตามสัญญา แต่ศาลจะเริ่มพิจารณาจากหลักที่ให้ผู้ส่งสินค้าเป็นผู้รับผิดก่อน เว้นแต่จะมีการตกลงเปลี่ยนแปลงไว้อย่างชัดเจน ควรติดตามเรื่องนี้อย่างต่อเนื่องเมื่อมีคำตีความของศาลและแนวคำพิพากษาในการบังคับใช้เกิดขึ้นในช่วง 12–24 เดือนข้างหน้า

การแก้ไขนี้ตอกย้ำให้เห็นว่ากฎเกณฑ์ความรับผิดโดยปริยายตามกฎหมายมีผลต่อการบริหารความเสี่ยงในทางปฏิบัติอย่างไร โดยเฉพาะเมื่อถ้อยคำในสัญญาไม่ได้ระบุเรื่องดังกล่าวไว้หรือมีความคลุมเครือ การแก้ไขนี้ไม่ได้ยกเลิกภาระหน้าที่ของผู้รับสินค้า แต่เปลี่ยนลำดับการเรียกร้องความรับผิด สำหรับผู้มีส่วนร่วมในการค้าระดับโลก การตีความที่นำไปใช้ได้จริงมากที่สุดคือ การปรับเงื่อนไขตามสัญญาให้สอดคล้องกับหลักเกณฑ์ตามกฎหมายใหม่ในเชิงรุก ได้กลายเป็นองค์ประกอบสำคัญของการปฏิบัติตามกฎหมายด้านการเดินเรือ ไม่ใช่เพียงข้อพิจารณารองอีกต่อไป

แหล่งที่มา: ประกาศอย่างเป็นทางการเกี่ยวกับการประกาศใช้ประมวลกฎหมายการเดินเรือฉบับแก้ไขของสาธารณรัฐประชาชนจีน ซึ่งมีผลบังคับใช้วันที่ 1 พฤษภาคม 2026 หมายเหตุ: การตีความของศาล แนวทางของฝ่ายปกครอง และการบังคับใช้ในคดียังคงต้องติดตามต่อไป